Rusya ve BDT Pazarlarına Açılmak İsteyen Türk Girişimciler İçin Karbon Düzenlemeleri Rehberi (2025 ve Sonrası)
Rusya ve Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkeleri, Türk firmaları için geniş fırsatlar sunan önemli ihracat pazarlarıdır. Ancak 2025 itibarıyla Türkiye’de ve başlıca ihracat pazarlarında yürürlüğe giren yeni iklim ve karbon düzenlemeleri, bu pazarlarda faaliyet göstermek isteyen Türk işletmeleri için uyum yükümlülüklerini beraberinde getirmektedir. Bu yazı, Türk ihracatçıları için yeni karbon düzenlemeleri çerçevesini özetlemekte ve Rusya ve BDT ile ticaret yapmak isteyen firmaların nasıl hazırlanması gerektiğini açıklamaktadır.
Türkiye’nin Yeni İklim Kanunu: İklim Kanunu No. 7552
Temmuz 2025’te yürürlüğe giren İklim Kanunu No. 7552 ile Türkiye, karbon salımını azaltmaya yönelik resmi bir mevzuat altyapısına kavuştu. Bu kanun, ihracatçılar için aşağıdaki önemli yükümlülük ve fırsatları içermektedir:
Emisyon Ticareti Sistemi (ETS)
- ulusal ETS’ye tabi tesisler: yıllık 50.000 ton CO2e üzerinde sera gazı salımı yapan işletmeler, İklim Değişikliği Otoritesi’nden emisyon izinleri almak zorunda
- izinlerin temini: izinler açık artırma yoluyla ya da ücretsiz dağıtılarak verilir ve EPİAŞ tarafından yönetilen Türk karbon piyasasında alınıp satılabilir
Uyum ve Yaptırımlar
- izin üstü emisyon: firmaların emisyonları, izinleri aşamaz
- cezalar: uyumsuzluk halinde 500.000 TL ile 50 milyon TL arasında para cezası uygulanır; tekrar eden ihlallerde cezalar artar
Pilot Uygulama Aşaması (2026–2027)
- kapsanan sektörler: demir, çelik, çimento, alüminyum, gübre, hidrojen ve elektrik
- serbest tahsis: bu sektörlerdeki tesislere başlangıçta %100 ücretsiz izin verilecek
- tam uygulama: Nisan 2029’dan sonra sistem tam olarak yürürlüğe girecek
Karbon Kredileri ve Telafi Mekanizmaları
- telafi hakkı: yükümlülüklerin %10’una kadar yerli projelerden elde edilen karbon kredileri kullanılabilir
Zorunlu Raporlama ve Şeffaflık
- yıllık raporlama: faaliyet gösteren şirketler, doğrulanmış emisyon raporlarını her yıl sunmak zorundadır
- şeffaflık: karbon ayak izlerinin kamuya açık bir şekilde paylaşılması gereklidir
Finansal Destek Mekanizmaları
- sürdürülebilir projelere destek: yeşil krediler, tahviller ve yatırım garantileri ile düşük maliyetli finansman sağlanmaktadır
AB Uyum Süreci: CBAM ve Yeşil Mutabakat Kuralları
Avrupa Birliği ile ticaret yapan Türk firmaları için AB’nin Karbon Sınırda Ayarlama Mekanizması (CBAM) kritik önemdedir. Bu mekanizma, karbon fiyatlandırmasına tabi AB üreticileri ile ithalatçılar arasında fiyat eşitliği sağlar.
CBAM Uyumu
- kapsanan ürünler: demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen
- sertifika zorunluluğu: AB’ye ihracat yapan Türk firmalar, ürünlerindeki karbon miktarına göre CBAM sertifikası satın almak zorundadır
- çifte vergilendirmeyi engelleme: Türkiye’deki ETS kapsamında ödenen bedeller, CBAM yükümlülüklerinden düşülmektedir
Emisyon Kapsamı
- doğrudan emisyonlar: özellikle çelik sektörü için yalnızca doğrudan (Kapsam 1) emisyonlar dikkate alınmaktadır
- doğrulama: ölçüm ve doğrulama sistemlerinin güvenilir olması gereklidir
Uluslararası Bağlantılar
- gelecek hedefi: Türk ETS sistemi, uzun vadede AB ETS sistemi ve diğer uluslararası sistemlerle entegre olacak şekilde tasarlanmıştır
Stratejik Fırsatlar ve Sektörel Etkiler
Türkiye’nin Çelik Sektörü Örneği
Türkiye, AB’nin en büyük çelik tedarikçisidir. Bu pozisyonunu sürdürmek için sektör hızla yenilenebilir enerji (özellikle güneş enerjisi) yatırımlarına yönelmiştir:
- karbon ayak izini düşürme: düşük karbonlu üretim sayesinde AB pazarlarında rekabet avantajı sağlanmaktadır
- ticaret eğilimleri: düşük karbonlu ürünler yeni ticaret kurallarında daha çok tercih edilmektedir
Pazar Teşvikleri
- gelir dağılımı: karbon izinleri açık artırmalarından elde edilen gelir, yeşil dönüşüm ve adil geçiş projelerine aktarılmaktadır
Türk İhracatçılar İçin Gerekli Adımlar
Rusya, BDT ve AB gibi pazarlarda rekabet gücünü korumak isteyen Türk işletmelerinin aşağıdaki adımları atması gerekmektedir:
- Uyum süreci: emisyon izinlerini temin edin, yıllık karbon salımınızı takip edin ve ulusal ETS piyasasında aktif olarak yer alın
- Şeffaf raporlama: yıllık emisyon raporlarını bağımsız doğrulamalar ile zamanında sunun
- Tedarik zinciri yönetimi: tedarikçilerinizin karbon yoğunluğunu izleyin ve düşük karbonlu girdiler tercih edin
- CBAM uyumu: AB ithalatçıları ile iş birliği içinde olun ve gerektiğinde uyum sertifikası alım sürecini yönetin
Yürürlükteki Temel Resmi Düzenlemeler
- İklim Kanunu No. 7552 (Temmuz 2025)
- Türk ETS Sistemi’ne dair Taslak Yönetmelik (Temmuz–Ağustos 2025 arası kamuoyu görüşüne sunuldu)
- AB Yeşil Mutabakatı ve CBAM kuralları
Sonuç: Karbon Düzenlemelerine Uyum, İhracatın Anahtarı
Türk ihracatçıları için 2025 ve sonrası, yalnızca ürün kalitesiyle değil, çevresel uyum düzeyiyle de şekillenen bir dönemi ifade etmektedir. Rusya ve BDT pazarlarında rekabet gücünü artırmak ve AB pazarlarında varlığını sürdürmek isteyen firmaların karbon düzenlemelerine hızlı ve etkili bir şekilde uyum sağlaması zorunludur. Bu süreç, yeşil finansmana erişimi kolaylaştırmakta ve sürdürülebilir büyüme fırsatları yaratmaktadır.
Yeni dönemde ihracatın başarısı, yeşil uyum stratejisine yapılan yatırımlarla doğrudan bağlantılı olacaktır. Bu nedenle firmaların karbon maliyetlerini yönetmeye, emisyonlarını düşürmeye ve raporlama süreçlerini şeffaf şekilde oturtmaya odaklanmaları büyük önem taşımaktadır.