🎧 Bu makalenin TRBW podcast’ini dinleyin
Kısaca
- Uluslararası Kuzey-Güney Ulaştırma Koridoru (INSTC) 2026’da tam kapasiteyle yeniden işlemeye başladı: Ocak–Eylül döneminde 8,9 milyon ton yük taşındı, bir önceki yıla göre %9,6 artış.
- Ana itici güç deniz yollarındaki istikrarsızlık: Kızıldeniz ve Karadeniz, Süveyş Kanalı, Babülmendep ve Hürmüz boğazları.
- En hızlı büyüyen Hazar Ötesi güzergâh (+%19,3); Azerbaycan üzerinden batı hattı %9,2, Orta Asya üzerinden doğu hattı %8,6 büyüdü.
- Türkiye, Kuzey-Güney koridorunu Orta Koridor ve Kalkınma Yolu ile birleştirerek Asya, Körfez ve Avrupa arasında dağıtım merkezi olmayı hedefliyor.
- Türkiye’nin kazançları: transit ve gümrük gelirleri; liman, depolama, sigorta ve nakliye hizmetleri; yüklerin organize sanayi bölgelerinde (OSB) işlenmesi.
Kuzey-Güney Koridoru nedir ve 2026’da neden yeniden canlandı?
Uluslararası Kuzey-Güney Ulaştırma Koridoru (INSTC), 2026’da tam anlamıyla yeniden faaliyete geçti. Bu hızlı canlanmanın temel nedeni geleneksel deniz lojistiği yollarındaki durumun kötüleşmesi oldu. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın açıklamalarına göre Kızıldeniz ve Karadeniz’deki, Süveyş Kanalı’ndaki istikrarsızlık ile Babülmendep ve Hürmüz boğazları çevresindeki riskler, küresel oyuncuları dış askerî etkilere karşı korunaklı alternatif kara yolları aramaya yöneltti. Büyük bölümü karadan geçen Kuzey-Güney koridoru; Rusya, Orta Asya, İran ve Hindistan arasındaki yük transiti için güvenli bir alternatif hâline geldi. Koridorun bu yıl yeniden başlatılmasında Moskova ile Bakü arasındaki belirgin diplomatik yumuşama kritik rol oynadı. Koridorun batı hattı Rusya ve Azerbaycan üzerinden İran’a ulaşıyor. İlkbaharda bölgesel gerginliklerin azalması, İran çevresindeki jeopolitik gerilim sürse de Azerbaycan topraklarından Basra Körfezi limanlarına demiryolu transitinin tam olarak başlamasını sağladı. Ekim ayı itibarıyla bu hatta Bakü, Tahran ve Yeni Delhi arasındaki koordinasyon katlanarak arttı.Kuzey-Güney Koridoru’nda 2026’da ne kadar yük taşındı?
2026’nın Ocak–Eylül döneminde Kuzey-Güney koridorundaki toplam yük hacmi 8,9 milyon tona ulaştı; bu, 2025’in aynı dönemine göre %9,6’lık net artış demek.| Güzergâh | Taşıma şekli | Artış |
|---|---|---|
| Hazar Ötesi (Hazar deniz ayağı) | Demiryolu ve feribot | Yıllık %19,3 |
| Batı hattı | Azerbaycan üzerinden demiryolu | %9,2 |
| Doğu hattı | Kazakistan ve Türkmenistan üzerinden İran’a demiryolu | İlk yarıda %8,6 |
| Koridorun tamamı | Ocak–Eylül 2026 | 8,9 milyon ton, %9,6 |
Türkiye kendi rotalarını koridora nasıl bağlıyor?
Türkiye için bu dönem, kendi güzergâhlarını küresel lojistik eksenlerle entegre etmenin başlangıç noktası oldu. 2027–2029 Orta Vadeli Program çerçevesinde Ankara, doğu demiryolu ağını (Kars – Iğdır – Dilucu) ve Kalkınma Yolu projesini (Irak’tan Avrupa’ya) Doğu-Batı ve Kuzey-Güney eksenlerindeki yük akışlarıyla birleştirmeye yatırım yapıyor. Amaç, bu güzergâhları Türkiye’nin lojistik merkezlerinde buluşturarak dayanıklı bir alternatif ağ kurmak.Ortak tarifeler, yeni ortaklar ve modernizasyon
Yıl başında, kara güzergâhının tamamında yük sahipleri için tek ve uçtan uca tarifeleri belirleyen anlaşmalar yürürlüğe girdi. Böylece sınırlardaki fiyat anlaşmazlıkları ortadan kalktı ve Astara sınır kapısı üzerinden geçen rota ekonomik açıdan öngörülebilir hâle geldi. İlk 9 ayda bu geçiş noktasındaki konteyner taşımacılığı istikrarlı biçimde arttı. Proje artık yalnızca üçlü (Rusya – İran – Hindistan) bir girişim değil. Katar ve Suudi Arabistan resmen katılmaya başladı. Hazırlanan anlaşmalar, Kuzey-Güney koridorunu tüm Arap Yarımadası altyapısına bağlı kesintisiz bir arter hâline getiriyor. Trans-Afgan Demiryolu ile bağlantılı Pakistan ve Afganistan yönündeki bağlantı hatları da çalışılıyor. Teknik açıdan 2026’da proje ortakları vagon ve ekipman yenilemesine ağırlık verdi. Baltık ve Hazar limanlarındaki yoğunluk nedeniyle koridor operatörleri küçük boyutlu konteynerlere ve dökme yükler (tahıl dâhil) için özel konteynerlere toplu geçiş yaptı. Bu, Hazar ve Azerbaycan kesimlerinde taşıma türü değişiminde (nehir veya denizden demiryoluna) yaşanan gecikmeleri giderdi.Kuzey-Güney Koridoru Türkiye’ye hangi avantajları sağlıyor?
Uluslararası Kuzey-Güney Ulaştırma Koridoru’nun canlanması Türkiye’ye büyük stratejik ve ticari avantajlar sunuyor. Ankara bu koridoru kendi projelerine rakip olarak değil, ülkenin transit köprüden küresel bir dağıtım ve üretim merkezine dönüşmesinin temel unsuru olarak görüyor. Ankara için en önemli avantaj, Kuzey-Güney koridorunun doğu-batı yönlü Orta Koridor ve kuzey-güney yönlü Kalkınma Yolu projesiyle birleştirilmesi. Ulaştırma Bakanlığı’nın değerlendirmesine göre bu eksenlerin tek bir ağda entegrasyonu, Türkiye’yi Asya, Basra Körfezi ve Avrupa arasındaki ana dağıtım merkezi yapıyor. Böylece Türkiye başkalarının yükünü sadece geçirmekle kalmıyor, dört bölgenin kesişiminde ticaret akışlarını yönetiyor.Türkiye doğrudan hangi mali kazançları elde ediyor?
Türk demiryolu ağının (Kars, Iğdır ve Zengezur koridoruna yapımı süren hat üzerinden) Azerbaycan üzerinden geçen batı hattına bağlanması, büyüyen Avrasya yük trafiğine doğrudan erişim sağlıyor. Türkiye doğrudan mali kazancı şu kalemlerden elde ediyor:- kendi topraklarındaki gümrük işlemleri ve transit ücretlerinin artması;
- liman altyapısı gelirlerinin yükselmesi (özellikle bu akışa yönelik Karadeniz’deki yeni derin su lojistik limanı İyidere);
- depolama, kargo sigortası ve nakliye hizmetlerinden elde edilen gelirler.



