MENA ve BDT Ülkeleriyle Ticaret Yapmak İsteyen Türk Girişimciler İçin Rehber

Türkiye, ihracat stratejisini güçlendirmek amacıyla, 2026 yılı için 60 öncelikli ihracat pazarı belirledi. Bu kapsamda Ticaret Bakanlığı, ihracat destek bütçesini ₺33 milyardan ₺45 milyara yükseltti. Belirlenen öncelikli ülkeler arasında Özbekistan gibi BDT (Bağımsız Devletler Topluluğu) ülkeleri ile Irak, Suriye ve Filistin gibi Orta Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) bölgelerindeki ülkeler yer alıyor. Bu pazarlara yönelik fuar katılımları ve ticaret heyetlerine 20 puan ilave destek sağlanıyor.

2026 Öncelikli Pazarlar ve İhracat Verileri

2025 yılında Türkiye, öncelikli kabul edilen 55 pazara toplam 163,47 milyar dolar ihracat gerçekleştirdi. Bu rakam, toplam ihracatın yüzde 60’ına tekabül ediyor. MENA bölgesinde Irak 11,05 milyar dolar ile başı çekerken, yeni listeye eklenen Suriye ve Filistin ile birlikte 7,6 milyar dolarlık bir ihracat hacmine ulaşıldı.

Başlıca Ticaret Yolları ve Altyapı

MENA Bölgesine Ulaşım

• Suriye üzerinden yeni açılacak karayolları: Körfez ülkelerine (Suudi Arabistan, Irak gibi) kesintisiz ve doğrudan kara ulaşımı sağlayacak.
• Gelişim Yolu Projesi: Türkiye’nin iç bölgelerini Irak üzerinden Körfez’e bağlayan bu yeni koridor, son 10 yılda MENA ihracatını yedi kat artırdı. Detaylar için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı bağlantısını inceleyin.
• Ürdün’ün Akabe Limanı: Kızıldeniz üzerinden denizyolu taşımacılığı sağlanıyor. 2024’te Ürdün ile 1,1 milyar dolarlık ticaret hacmi kaydedildi.

Tarım makineleri ihracatında MENA bölgesinin su kaynakları stres altında olduğu için, bu tür ürünlere yönelik talep artıyor. Türk firmaları mevcut fuarlar ve bölgesel ortaklıklarla bu ihtiyaca cevap veriyor.

BDT Ülkelerine Ulaşım

• Özbekistan’la 2023’te imzalanan Tercihli Ticaret Anlaşması (2024’ten itibaren genişletildi): Gümrük vergilerinde indirim sağlıyor.
• Diğer anlaşmalar: Azerbaycan (2021, 2024’te genişletildi), İran (2015) ile Tercihli Anlaşmalar mevcut.
• Taşımacılık altyapısı: Gürcistan üzerinden ya da Karadeniz limanları aracılığıyla demiryolu ve karayolu bağlantıları etkin.
• 2025’te BDT’den ithal hurda hacmi yüzde 47,5 artarak 980.695 ton oldu, bu da karşılıklı ticaretin önemini gösteriyor.

Ticaret Mevzuatları ve İhracat Süreçleri

Türkiye’nin ihracat düzenlemeleri, İhracat Rejimi Kararı, Gümrük Kanunu ve İhracat Yönetmeliği çerçevesinde yürütülmektedir. Yetkili otorite Ticaret Bakanlığı’dır, ancak aşağıdaki durumlar için sektör bazlı ilave onay gereklidir:

• Askeri ürünler: Millî Savunma Bakanlığı
• Tarım ürünleri: Tarım ve Orman Bakanlığı
• Çift kullanım ya da nükleer ürünler: Türkiye Atom Enerjisi Kurumu

Teknik ve Kalite Standartları

• Ürün Güvenliği Mevzuatı: AB, MENA ve BDT’ye yönelik tüm ürünlerin güvenlik standartlarını karşılaması gerekir.
• TSE kontrolleri: Fiziksel ürün muayeneleri veya belge kontrolleri yapılır.
• AB’ye kuru meyve gönderimleri: Aflatoksin analizleri ve sağlık sertifikaları gerekir.
• Mantar ihracatı: Radyasyon analiz sonuçları ile birlikte sevk edilir.

Çift Kullanımlı Ürünler ve Uluslararası Uyum

Türkiye; Wassenaar, MTCR, Avustralya Grubu gibi uluslararası düzenlemelere üyedir. Hassas ürün ihracatı için İstanbul Maden ve Metaller İhracatçı Birlikleri (İMMİB) aracılığıyla lisans başvurusu yapılır. Başvurular için 2003/12 ve 2002/12 numaralı Tebliğlere göre işlem yapılır.

2026 Yılına Ait Yenilikler

• Yeni gümrük tarifesi: Aralık 2025’te yayımlandı, tüm eşya sınıflandırmalarını içeriyor.
• Gümrük reformları: Şubat 2026’da uygulamaya giriyor; düşük değerli gönderi muafiyetleri sona erdi, laboratuvar ücretleri güncellendi.
• Tek Pencere Sistemi: Tüm işlemler tek platformdan hızlıca yönetilecek şekilde entegre edildi.
• İklim Yasası: Temmuz 2025’ten itibaren karbon düzenlemeleri, özellikle AB ve MENA’ya yönelik çelik ve çimento ihracatlarında CBAM uyumu sağlıyor. Ayrıntılar için İklim Değişikliği Başkanlığı sitesine bakabilirsiniz.

İhracatçılar İçin Teşvikler ve Sektörel Fırsatlar

Devlet, ihracatçılara 16 ana başlıkta destek sağlamaktadır. CIS ve MENA bölgeleri, pazarı çeşitlendirme açısından özellikle ön planda tutulmaktadır. Örnek olarak MENA’nın Türkiye ihracatındaki payı 2000 yılında yüzde 13,2 iken 2012’de yüzde 35,3 seviyesine yükseldi ve bugün birçok pazarda fazlalık veriliyor.

Öne Çıkan Sektörler

• Tarım Makineleri: Su stresi altındaki MENA ülkelerine yönelik yüksek talep
• Çelik ve çimento: AB CBAM kriterlerine uygun üretimle avantajlı
• Savunma sanayi: Suudi Arabistan gibi ülkelerle temaslar devam ediyor

2025 yılında toplam ihracat 273,4 milyar dolar ile rekor kırdı. 65 ülkeye ihracatta yeni seviyelere ulaşıldı. Yeni ihraççılar, ciddi ihracat niyetlerini ispat ettikleri takdirde kendilerine özgü damping marjları talep edebilir.

İhracat sürecinde firmalar ürünlerini doğru sınıflandırmalı, Merkez Bankası’nın transit işlemlere yönelik genelgelerini takip etmelidir. Ayrıca, ihracatçı birlikleri aracılığıyla ticaret heyetlerine katılım sağlamak da önerilmektedir.

Sonuç

Türk girişimciler için MENA ve BDT bölgeleri hem lojistik altyapı hem de ticaret anlaşmaları açısından benzersiz fırsatlar sunmaktadır. Güncel yasal düzenlemeler, uluslararası standartlara uyum, ürün güvenliği ve ithalatçı ülke kurallarını dikkate alarak hareket eden firmalar, bu pazarlarda sürdürülebilir başarı elde edebilir.