Uluslararası Pazarlarda Başarılı Olmanın Anahtarı: Hizmet Düzeyi Anlaşmalarındaki Eksiklikler ve Çözüm Yolları

Yurt dışına mal ve hizmet ihraç eden birçok Türk firması, ihracat sözleşmelerindeki Hizmet Düzeyi Anlaşmaları (SLA) detaylarını göz ardı etmektedir. Bu eksiklik, performans kriterlerinin ölçülememesi, uyumsuzluk durumlarında yaptırımların belirlenmemesi ve yabancı ülke düzenlemeleri ile sözleşmelerin uyumsuzluğu gibi sonuçlara yol açarak, anlaşmazlıklara, gecikmelere ve ihracat teşviklerinin kaybına neden olmaktadır.

SLA (Hizmet Düzeyi Anlaşmaları) Kapsamındaki Yaygın Eksiklikler

1. Eksik Teslimat ve Incoterms® Hükümleri

Incoterms® (örneğin FOB, CIF) kullanılsa bile, teslimat süreleri, kalite denetimleri ve gecikmeler için cezalar gibi hizmet seviyeleri genellikle belirtilmemektedir. Türk döviz mevzuatı net hükümler gerektirirken, ihracatçılar yabancı pazarlardaki karşılık gelen düzenlemeleri genellikle göz ardı etmektedir. Bu durum, gümrük işlemlerinde beklemelere ve idari cezalara yol açabilir.

2. Ölçülebilir Performans Göstergelerinin Eksikliği

Hizmet ihracatlarında %99,5 sistem çalışma süresi gibi ölçülebilir KPI’lar nadiren sözleşmelere dahil edilmektedir. AB ve Pan-Avrupa-Akdeniz (PEM) pazarları bu tür standartlara sahiptir. Bu eksiklik, özellikle çelik gibi karbon yoğun sektörlerde damping davaları veya CBAM uyumsuzluğu riskini artırır.

3. Zayıf Uyuşmazlık Çözüm Yöntemleri ve Hukuki Hükümler

ICC tahkimi veya yabancı ülkelerin hukuk sistemlerinin açıkça belirtilmediği sözleşmeler, TİM’in zorunlu gördüğü mücbir sebep ve ödeme yöntemleri (örneğin akreditif) gibi hususları ihlal etmektedir. Bu durum, 4458 Sayılı Gümrük Kanunu’nun 235/2. maddesine göre gümrük kıymetinin %10’una kadar para cezasıyla sonuçlanabilir.

4. Ürün ve İhracat Kontrollerine Uyum Eksikliği

Çift kullanım ürünleri gibi kontrollü mallarda, CE işareti veya sağlık sertifikaları gibi belgelerin hizmet düzeyi kapsamında düzenlememesi, özellikle AB’ye yapılacak ihracatta engel oluşturabilir. Wassenaar Düzenlemesi 2024 güncellemeleri, Çin veya Hindistan kaynaklı ürünler için nihai kullanım belgelerini zorunlu kılmaktadır. Ancak birçok Türk firma bu gereklilikleri ihmal etmektedir.

Yürürlükteki Yasal Düzenlemeler

Türk firmalarının ihraç edeceği mal ve hizmetler için bazı resmi mevzuatlara uygun şekilde SLA’lar düzenlemesi gerekmektedir.

İhracat Rejimi Kararı ve Gümrük Yönetmeliği

2025 yılı Ocak ayında yürürlüğe giren 32783 sayılı Resmi Gazete‘de yayımlanan değişikliklere göre, ihracatçılar sektöre özel İhracatçı Birliklerine kayıt yaptırmak ve uluslararası sözleşme standartlarına uygun SLA’lar hazırlamak zorundadır.

Ticaret Bakanlığı Denetimi

7223 sayılı Ürün Güvenliği Kanunu uyarınca teknik mevzuata uyum, standartlara uygunluk denetimleri gibi konular sözleşmeye dahil edilmelidir. Uyumsuzluk, ihracat izinlerinin iptaline veya gümrük kıymetinin iki katına kadar cezalara yol açabilir.

PEM Menşe Kuralları (2026 İtibarıyla)

Pan-Avrupa-Akdeniz (PEM) ticaret bölgesinde, tedarik zinciri hizmet düzeylerinin sözleşmelerle ispatı zorunlu hale gelecektir. Güncel SLA’sı olmayan Türk firmaları bu pazarlarda tercih edilme avantajını kaybedebilir.

İklim Yasası ve CBAM Uygulaması

2025 Temmuz’unda yürürlüğe girecek olan Türkiye’nin yeni İklim Yasası ile karbon salımı yüksek sektörlerde faaliyet gösteren firmaların, AB Yeşil Mutabakatına ve CBAM uygulamasına uygun şekilde emisyon takibi yapması sözleşmesel olarak güvence altına alınmalıdır.

Türk İhracatçılar İçin Öneriler

Uluslararası pazarlarda kalıcı başarı için aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:

Sonuç

Türk ihracatçılarının, yurtdışı pazarlarda rekabet avantajı elde edebilmesi için sözleşmelerine kapsamlı ve uluslararası standartlara uygun SLA’lar dahil etmeleri kritik önem taşır. Bu kapsamda, Türk dış ticaret hukukuna hakim hukuk bürolarından sözleşme öncesi danışmanlık alınmalı ve İhracatçı Birlikleri’ne üyelikle devlet desteklerinden azami ölçüde faydalanılmalıdır.