Yurtdışında Ortak Üretim Modelleri mi, İhracat mı? Türk Girişimciler İçin Bir Değerlendirme
2025 yılına yaklaşılırken, Türk girişimciler ve ihracatçılar için temel bir stratejik soru gündemdeydi: Ürünler doğrudan ihraç mı edilmeli, yoksa hedef pazarlarda ortak üretim modelleri mi tercih edilmeliydi? Bu sorunun yanıtı yalnızca maliyet ve lojistik hesaplamalara değil; aynı zamanda dış ticaret politikalarındaki gelişmelere, regülasyonlara ve hedef pazarlardaki iş birliği imkânlarına da bağlıydı.
Türkiye’nin 2024–2025 İhracat Görünümü
2024 yılında Türkiye, 262 milyar ABD doları tutarında ihracat gerçekleştirerek yıllık bazda %2,5’lik bir büyüme kaydetti. 2025 yılı için belirlenen hedef ise 280 milyar ABD doları seviyesine ulaşmaktı; bu da yaklaşık %7’lik bir artış anlamına geliyordu.
Ticaret Bakanlığı tarafından açıklanan 2025 İhracat Eylem Planı, bu hedeflere ulaşmak amacıyla çeşitli adımlar içeriyordu:
- gümrük işlemlerinin sadeleştirilmesi
- ihracat finansmanı imkânlarının genişletilmesi
- Türk firmalarının 330 uluslararası fuarda aktif şekilde yer almasının sağlanması
İhracat Yapan Sektörler İçin Artan Riskler
Küresel ticaret dinamikleri çerçevesinde Türk ihracatçıları, özellikle Amerika Birleşik Devletleri gibi pazarlarda yükselen gümrük vergileriyle karşı karşıya kaldı. Örneğin:
- Ağustos 2025’te ABD, Türkiye’den yapılan ithalata uygulanan gümrük vergisini %10’dan %15’e çıkardı
- otomotiv sektörüne yönelik bazı vergiler %25 seviyesine kadar yükseldi
Bu gelişmeler, otomotiv, tekstil ve çelik gibi düşük kâr marjıyla çalışan sektörlerde kârlılığı ciddi şekilde baskıladı. Bu ortamda, bazı Türk girişimciler için yurt dışında doğrudan üretim yapmak veya yerel ortaklarla iş birliğine gitmek daha cazip bir seçenek hâline geldi.
Yurt Dışında Ortak Üretim (Co-Production) Nedir?
Ortak üretim, bir Türk şirketinin başka bir ülkede yerel bir üretici ya da yatırımcıyla iş birliği yaparak üretim faaliyetlerini o ülkede gerçekleştirmesi modelidir. Bu yaklaşım, klasik ihracatın bazı dezavantajlarını azaltabilir.
Ortak üretimin başlıca avantajları şunlardır:
- gümrük vergilerinden muafiyet veya daha düşük vergi yükü
- yerel pazara daha hızlı erişim
- lojistik ve nakliye maliyetlerinde azalma
- yerel mevzuat ve düzenlemelere daha kolay uyum
Bununla birlikte, bu modelin uygulanabilirliği; hedef ülkenin doğrudan yabancı yatırımlara sunduğu teşvikler, bürokratik süreçler ve genel iş yapma ortamına göre değişkenlik gösterir.
Regülasyonlar ve Uyumluluk Süreçleri
Gerek ihracatın gerekse ortak üretim modellerinin başarısı, firmaların regülasyonlara uyum sağlama kabiliyetiyle doğrudan ilişkilidir. Türkiye’de olduğu gibi hedef pazarlarda da kapsamlı düzenlemeler bulunmaktadır.
- Türkiye’de ihracat bedellerinin, fiili ihraç tarihinden itibaren 180 gün içinde yurda getirilmesi zorunluydu. Yüklenici firmalar için bu süre 365 gün olarak uygulanıyordu.
- İhracat gelirlerinin en az %40’ının dövize çevrilerek Türkiye’ye getirilmesi gerekiyordu.
- Kimyasal ürün ihraç eden firmaların, KKDİK (Türk REACH) kapsamında ön kayıt yükümlülüklerini tamamlaması zorunluydu.
Ortak üretim yapan firmalar ise hedef ülkedeki yerel çevre, iş güvenliği ve üretim standartlarına uymakla yükümlüdür. Bu nedenle uluslararası regülasyonlara hâkim olmak kritik önem taşır.
Ortak Üretim mi, İhracat mı? Karar Sürecinde Dikkate Alınması Gerekenler
Türk girişimciler için ortak üretim modelleri özellikle şu durumlarda avantaj sağlar:
- ürün grubunun yüksek taşıma ve lojistik maliyetleri oluşturması
- hedef pazarda ithalat vergilerinin yüksek olması veya serbest ticaret anlaşmasının bulunmaması
- yerel üretimin vergi ya da yatırım teşvikleri açısından cazip olması
- pazara fiziksel olarak yakın olunarak müşteri ilişkilerinin güçlendirilmek istenmesi
Buna karşılık, ihracat aşağıdaki koşullarda daha uygun bir seçenek olmaya devam eder:
- pazara hızlı giriş ve düşük yatırım riski hedefleniyorsa
- hedef pazarda siyasi veya ekonomik istikrarsızlık söz konusuysa
- regülasyon ve lisans süreçleri karmaşık ve maliyetliyse
Sonuç ve Öneriler
2024–2025 döneminin ticari dinamikleri, Türk şirketleri için yalnızca ihracatla büyümeyi değil, aynı zamanda yurt dışında yerel üretim stratejileri geliştirmeyi de gerekli kıldı. Ancak hangi modelin daha uygun olacağına karar vermek, kapsamlı bir finansal ve operasyonel analiz gerektirir.
Bu çerçevede Türk girişimcilerin:
- hedef pazarlardaki yatırım teşviklerini, ortaklık modellerini ve yerel üretim maliyetlerini analiz etmeleri
- gümrük, regülasyon ve vergilendirme süreçlerini yakından takip etmeleri
- Ticaret Bakanlığı’nın ihracat destek mekanizmalarından ve uluslararası etkinliklerinden yararlanmaları
- benzer sektörlerde faaliyet gösteren firmaların deneyimlerine dayalı vaka analizlerini incelemeleri
önem taşır.
Sonuç olarak, ister ihracat ister ortak üretim tercih edilsin, doğru planlama ve stratejik yaklaşım sayesinde Türk girişimciler için küresel pazarlarda sürdürülebilir başarı mümkün olmaya devam eder.