Türk Girişimciler İçin 2025 İhracat Eylem Planı ve Küresel Pazarlarda Yol Haritası
Türkiye, ihracat odaklı büyüme stratejisini 2025 yılı boyunca sürdürdü. Ticaret Bakanlığı ve Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) tarafından açıklanan 2025 İhracat Eylem Planı, Türk girişimcilerin dünya pazarlarında daha etkin bir şekilde yer almasını amaçladı. 77 maddeden oluşan bu plan, zorlu küresel rekabet ortamına rağmen 2024 yılında ulaşılan 262 milyar dolarlık ihracat hacmini, 2025 yılında 280 milyar dolara taşımayı hedefledi.
2025 İhracat Eylem Planı’nın Temel Hedefleri
Plan kapsamında, mal ve hizmet ihracatında sürdürülebilir büyümeyi desteklemek amacıyla kapsamlı destek mekanizmaları hayata geçirildi. Özellikle yeni pazarlara açılmak isteyen ihracatçılar için önemli fırsatlar sunuldu.
2025 yılı boyunca:
- 8.500 yeni ihracatçıya yeşil pasaport sağlandı
- DFİF (Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu) aracılığıyla ihracatçılara mali destek verildi
- 12.000 yeni veya genç ihracatçı için pazar giriş belgeleri temin edildi
- 330 uluslararası fuar, 65 ulusal fuar ve 1.650 bireysel fuar katılımı için destek mekanizmaları uygulandı
- 40 yeni Küresel Tedarik Zinciri (GSC) projesi yürürlüğe alındı
- 50 yeni UR-GE projesi başlatıldı
- 61 şirket ve 63 marka Turquality ve Marka programlarına dahil edildi
Bu önlemler, küresel belirsizliklerin yoğun olduğu bir dönemde pazarlarda çeşitliliği artırmayı ve ihracatın sürdürülebilirliğini güvence altına almayı amaçladı.
İhracatta Düzenleyici Uyumluluk ve Mevzuat Uygulamaları
Döviz Getirme Yükümlülüğü
2025 yılı boyunca ihracat gelirlerinin, ihracat tarihinden itibaren 180 gün içinde Türkiye’ye getirilmesi zorunlu oldu. Müteahhitlik hizmetlerinde bu süre 365 gün olarak uygulandı. Ayrıca elde edilen dövizin en az %40’ının yetkili bankalar aracılığıyla Türk lirasına çevrilmesi şart koşuldu.
Bazı istisnai durumlar şu şekilde uygulandı:
- Numune ve sergi amaçlı gönderimlerin dönüşünde: 180 gün
- Satış sonrası geçici ihracatlarda: 90 gün
- Düşük değerli hizmet ve mikro ihracatlarda: tam aktarım zorunluluğu aranmadı; Ek 2 ülkeleri için %50 serbest kullanım hakkı tanındı
Ürün Güvenliği ve Teknik Mevzuata Uyum
2022/6038 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı çerçevesinde, ihracat ve ithalata konu ürünlerin teknik düzenlemelere ve güvenlik kriterlerine uygunluğu zorunlu tutuldu. Uyumsuz ürünler, ihracatçı ülkeye gönderilmemiş sayılarak Türkiye iç pazarına sunulmuş kabul edildi ve 7223 sayılı Kanun kapsamında yaptırıma tabi tutuldu. Bu uygulama, özellikle Avrupa Birliği’ne yapılan ihracatlarda kritik bir rol oynadı.
İhracat işlemleri, dijital gümrük platformu olan BİLGE Sistemi üzerinden yürütüldü. Beyan, muayene, vergi ve izin süreçleri entegre biçimde işletildi.
Zorunlu Belgeler
2025 yılında gerçekleştirilen her ihracat işlemi için aşağıdaki belgelerin düzenlenmesi zorunlu oldu:
- Ticari fatura
- Taşıma senedi (konşimento veya hava yolu belgesi)
- Paketleme listesi
- Menşe şahadetnamesi
Gıda ve tarım ürünleri ihracatında, 2024’te güncellenen Etiketleme Yönetmeliği 2025 boyunca uygulandı. Yanıltıcı veya gerçeğe aykırı beyanlara izin verilmedi. Hayvansal ürünlerde onaylı üretim tesislerinden tedarik şartı ise ileri dönem düzenlemesi olarak duyuruldu.
Küresel Pazar Riskleri ve Fırsatlar
ABD Gümrük Vergileri
2025 yılı Ağustos ayı itibarıyla ABD, genel gümrük vergilerini %15’e, otomotiv sektöründe ise %25’e yükseltti. Bu gelişme, özellikle Türk tekstil, otomotiv yan sanayi ve çelik ihracatçılarını doğrudan etkiledi. Buna rağmen, 2024 yılında ABD’ye yapılan 13 milyar doları aşan ihracatta öne çıkan sektörler 2025’te de önemini korudu:
- Makine
- Elektronik
- Otomobil parçaları
- Halı
- Kuyumculuk
Kanada İthalat Denetimleri
Kanada, 29 Ocak 2024’ten itibaren Türkiye’ye yönelik savunma ve askeri ürün kısıtlamalarını “duruma özel inceleme” esasına göre uygulamaya aldı. 2025 yılında da geçerli olan bu yaklaşım, Silah Ticareti Antlaşması kapsamındaki risk değerlendirmelerine dayandırıldı. Savunma sanayii ihracatı yapan firmalar bu çerçevede faaliyetlerini sürdürdü.
AB ile Ticaret Dinamikleri
2024 yılında Avrupa Birliği, Türkiye’ye 112 milyar euroluk ihracat yaparken Türkiye’den 98,4 milyar euroluk ithalat gerçekleştirdi. Bu dengeli yapı, 2025 boyunca teknik mevzuat uyumu ile güçlendirildi. Bununla birlikte, AB’nin Karbon Sınırı Ayarlama Mekanizması (CBAM), özellikle demir-çelik gibi emisyon yoğun sektörler için önemli bir baskı unsuru oluşturdu.
Senaryo Planlaması: Riskler ve Uygulanan Çözüm Adımları
2025 yılı süresince öne çıkan riskler karşısında aşağıdaki çözüm araçları devreye alındı:
- ABD gümrük vergilerindeki artışa karşı pazar çeşitlendirmesi UR-GE ve GSC projeleriyle desteklendi
- Mevzuata uyumsuzluk riskleri, gümrük kolaylaştırmaları ve pazar giriş belgeleriyle azaltıldı
- Sürdürülebilirlik baskılarına karşı düşük karbon yol haritaları ve marka programları uygulandı
- Diplomatik ve tedarik zinciri belirsizlikleri, fuar katılımları ve ticaret diplomasisi faaliyetleriyle yönetildi
Türk Girişimciler İçin Değerlendirme
2025 yılı için ihracatta öngörülen %7’lik büyüme hedefi doğrultusunda, girişimciler pazar çeşitlendirmesi, mevzuata uyum ve sürdürülebilirlik alanlarına odaklandı. TİM ve Ticaret Bakanlığı tarafından sunulan yeşil pasaport, fuar destekleri ve pazar giriş belgeleri gibi araçlardan etkin biçimde yararlanan firmalar, küresel pazarlarda daha dirençli bir konum elde etti.
Sonuç
2025 İhracat Eylem Planı, Türk girişimciler için küresel pazarlarda izlenecek kapsamlı bir yol haritası sundu. Düzenleyici uyumluluk, ticaret diplomasisi, dijitalleşme ve sürdürülebilirlik alanlarında atılan adımlar, ihracatın kalite ve sürekliliğini güçlendirdi. Plan kapsamında sağlanan destekler ve uygulanan politikalar, Türkiye’nin orta vadeli ihracat hedeflerine ulaşması için sağlam bir zemin oluşturdu.