2025’te Küresel Tedarik Zinciri Sorunları ve Türk İhracatçıları İçin Fırsatlar
Türk ihracatçıları, 2025’in ilk yarısında süregelen lojistik ve ekonomik kaynaklı küresel tedarik zinciri sorunları ile önemli zorluklarla karşı karşıya. Enflasyon, yüksek faiz oranları ve lojistik gecikmeler, rekabet gücünü baskı altına alırken, Türkiye 280 milyar dolarlık ihracat hedefiyle kararlı adımlar atıyor. Bu makalede, ihraç pazarlarına açılmak isteyen Türk girişimciler için mevcut riskler, devlet destekleri ve önerilen eylem planları açıklanacaktır.
Küresel Tedarik Zinciri Aksamaları ve Türk İhracatçılara Etkileri
2025’in ilk 6 ayında mevcut olan küresel tedarik zinciri düzensizlikleri şu şekildedir:
- enflasyon ve yüksek faizlerle rekabetçi fiyat oluşturmanın zorlaşması
- taşımacılıkta ve gümrük işlemlerinde gecikmeler nedeniyle teslimat sürelerinin uzaması
- ihracat gelirlerinin yurda dönüşünün mevzuat gereği 180 günle sınırlandırılması
- kalite kontrolleri ve gümrük uygulamalarında AB ve diğer hedef pazarların regülasyonlarına tam uyum zorunluluğu
Türkiye, 2024’te ihracatı 262 milyar dolarla kapatırken, 2025’te bu rakamı %7 artırarak 280 milyar dolara çıkarma hedefi koymuştur. Bu süreçte ithalatın %5 azalmasıyla 82,2 milyar dolara düşen dış ticaret açığı dikkat çekmektedir.
Finansman ve Döviz Transferi Kısıtlamaları
İhracatçıların döviz gelirlerini Türkiye’ye 180 gün içinde transfer etme zorunluluğu bulunmakta, yüklenici firmalar için bu süre 365 güne kadar uzatılmaktadır. Bu tutarın en az %40’ı bankalar yoluyla TL’ye çevrilmelidir. Uyulmaması durumunda vergi bildirimleri zorunludur. Bazı istisnai durumlar şunlardır:
- serbest bölgeler: muafiyetler sağlanmaktadır
- Ukrayna ve Rusya: TL ile ödeme kabul edilmektedir
- Ek Liste 2 ülkeleri: dövizin %50’si serbestçe kullanılabilir
Bu uygulamalar, nakit akış yönetimini zorlaştırarak tedarik zincirinde ek sorunlara yol açabilir.
Gümrük ve Kalite Kontrolleri
TAREKS sistemi ve 2025/3, 2025/6 ve 2025/20 no.lu Tebliğ gibi düzenlemeler çerçevesinde risk esaslı bir denetim sistematiği uygulanmaktadır. Özellikle AB’ye yapılan ihracatta:
- ürünlerin teknik uygunluğu ve güvenliği denetlenmektedir
- uygunluk sağlamayan ürünlere, 2022/6038 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ve 7223 Sayılı Ürün Güvenliği Yasası kapsamında yaptırımlar uygulanmaktadır
- e-ihracat sınırları: 30 euro değer limiti, %30-60 oranında vergi ve işlem başına en fazla 500 ürün ile sınırlandırılmıştır
Ülkeye Özgü Engeller
Örneğin Rusya’ya ihracatta şu belgeler gerekmektedir:
- BİLGE sistemi üzerinden dijital beyan
- CE, sağlık, TSE veya ISO sertifikaları
- bazı kalemlerde sıfır gümrük vergisi avantajı
Buna karşın küresel aksaklıklar nedeniyle bu belgelerin tedariki veya onayı süreçlerinde gecikmeler yaşanmaktadır.
2025 İhracat Eylem Planı ile Devletin Altyapı Desteği
Ticaret Bakanı Ömer Bolat tarafından açıklanan 77 Maddelik İhracat Eylem Planı ile, ihracata dayalı büyüme stratejisi kapsamındaki bazı önemli önlemler şunlardır:
| Aksiyon Alanı | Spesifik Önlemler | Tedarik Zinciri Etkisi |
|---|---|---|
| Küresel Tedarik Zinciri Programı | 40 yeni GSC projesiyle Türk firmaların zincirin ana halkası haline gelmesi | uluslararası zincirlerde doğrudan yer alarak aksamalara karşı dayanıklılığı artırır |
| Fuar ve Pazara Giriş | 65 yurt içi, 330 yurt dışı fuar; 1.650 katılım; 12.000 ihracatçıya sertifika desteği | yeni pazarlara hızlı giriş sunarak tıkanıklık yaşayan hatları telafi eder |
| Finansman ve Teşvikler | Eximbank ve Türk Ticaret Bankası kredi destekleri; 61 şirket ve 63 marka ile Turquality | küresel kredi darlığında firmalara finansal rahatlık sağlar |
| Gümrük ve Diplomasi | UR-GE projeleri, çok taraflı anlaşmalar ve basitleştirilmiş işlemler | AB Gümrük Birliği ile tam entegrasyon sağlanarak gümrük süreci hızlandırılır |
Yurt Dışına Açılmak İsteyen Türk Girişimcilere Öneriler
- GSC projeleri ve fuar katılımı: 40 küresel tedarik projesine dahil olun ve alternatif pazarlarda düzenlenen fuarlara katılın
- Regülasyonlara tam uyum: AB yeşil mutabakatı çerçevesinde OTİM Sertifikası alın ve 2025/20 sayılı Tebliğ kapsamında firma sınıflandırması yaptırın
- Döviz yönetimini planlı yapın: EPAC ve FCPC sistemlerine erkenden kaydolun; Ek Liste 2 ülkeler için %50 döviz serbestliğinden faydalanın
- AB Gümrük Uyumu takip edilsin: Sanayi ürünlerinde gümrüksüz erişim için uygunluk belgeleri ve teknik standartlara dikkat edin, aksine durumlarda idari yaptırımlar uygulanabilir
Bütün bu önlemler ile 2025’te küresel aksamalara rağmen Türk ihracatının 280 milyar dolar hedefine ulaşması mümkün. İhracatçılar için başarı, kamu ile özel sektör iş birliği ve stratejik planlama ile yakalanabilir.