Türk Makine İhracatçıları İçin Rusya, Belarus ve Kazakistan Pazar Rehberi (2024–2025)

2024–2025 döneminde, Türk üreticiler için Rusya, Belarus ve Kazakistan gibi Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkeleri, hem fırsatlar hem de ciddi düzenleme ve yaptırım riskleri barındırıyor. Bu rehberde, makine ve endüstriyel ekipman ihracatı yapan firmalara yönelik önemli yasal çerçeveler, gümrük ve teknik zorunluluklar ile banka/lojistik uyumluluğu ana hatlarıyla sunulmaktadır.

1. Siyasi ve Hukuki Çerçeve: Yaptırımların Etkisi

1.1. AB–ABD–İngiltere Yaptırımları Kapsamında Rusya ve Belarus

• Rusya ve Belarus, AB, ABD ve Birleşik Krallık tarafından uygulanan kapsamlı yaptırımlarla karşı karşıyadır; özellikle makine, endüstriyel ekipman, yedek parça ve çift kullanımlı ürünler bu kapsamda yer alır.
• AB tarafında yapılan düzenlemeler şunlardır:
  • AB Tüzüğü 833/2014: Rusya’ya yönelik yaptırım çerçevesidir.
  • AB Tüzüğü 765/2006: Belarus’a yönelik yaptırımlar.
  • AB Tüzüğü 2021/821: Çift kullanımlı ürün düzenlemesi.
• Türkiye’den yapılan ihracatlar da aşağıdakiler nedeniyle dolaylı olarak yaptırıma girebilir:
  • Ürünün içeriğinde önemli ölçüde AB veya ABD menşeli parça ya da yazılım olması
  • AB üzerinden geçen sevkiyatlar, AB bankalarının kullanımı veya AB lojistik hizmetleri
  • AB şirketlerinin bilerek bu ülkeler için tekrar ihracat yapmanıza olanak sağlaması

Ticari öneri: Ürününüzde AB/ABD menşeli bileşen varsa, yukarıdaki AB ve ABD düzenlemelerini kontrol etmeniz gerekir. Ayrıca, ABD’nin Export Administration Regulations (EAR) kurallarını da dikkate almalısınız.

2. Türkiye’den Yapılan Makine İhracatı Verileri

• 2024’ün ilk yarısında Türk makine ihracatı yaklaşık 13,5 milyar USD oldu.
• Rusya’ya yapılan “makineler, nükleer reaktörler, kazanlar” (GTİP 84) ihracatı 1,91 milyar USD’ye ulaştı.

Bu veriler, Rusya pazarında Türk makinelerine olan talebin yüksek olduğunu ancak Batılı ülkelerin de bu ticareti yakından izlediğini göstermektedir.

3. Rusya: Gümrük, Lisanslar ve Para Transferi

3.1. Gümrük ve Tarife Düzeni

• Rusya, Avrasya Ekonomik Birliği (AEB) üyesidir. Gümrük prosedürleri EAEU Gümrük Kodu kapsamında belirlenir.
• Giriş vergileri genellikle GTİP 84 ve 85 için %0–10 aralığındadır; ayrıca %20 KDV uygulanır.

3.2. Paralel İthalat Rejimi

• 2022 sonrası Rusya, belirli markaların yetkisiz yollarla ithalini yasal hale getirdi (paralel ithalat).
• Türk ihracatçıların, satacakları markaların Rusya Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanan listelerde yer alıp almadığını kontrol etmesi gerekir.

3.3. Ödeme Sistemleri ve Lojistik

• USD/EUR kullanımı kısıtlı olduğundan, TL, RUB veya CNY gibi para birimleri tercih edilmektedir.
• Alternatif nakliye rotaları: Karadeniz limanları (Novorossiysk), Gürcistan kara hattı veya diğer AEB üyeleri üzerinden geçiştir.

İpucu: Detaylı teknik açıklamalar, son kullanıcı belgeleri, açık kontrat şartları ve iç kontrol belgeleri hazırlayın.

4. Belarus: Yaptırımlar Nedeniyle Yüksek Riskli Pazar

4.1. Hukuki Statü

• Belarus da AEB üyesidir; ancak AB ve ABD tarafından ciddi yaptırımlara tabidir.
• AB Tüzüğü 765/2006, ileri teknoloji ve makine ihracını kısıtlamaktadır.

4.2. Gümrük ve İthalat Uygulamaları

• Çoğu makinede %0–10 gümrük vergisi ve standart KDV uygulanır.
• Ancak savunma, enerji ve ulaşım alanlarında özellikle hassas kontroller vardır.

Tavsiye: Belarus üzerinden Rusya’ya tekrar ihracat planları yapmaktan kaçının; bu tür rotalar Batı otoriteleri tarafından izlenmektedir.

5. Kazakistan: Alternatif Pazar ve Lojistik Merkezi

5.1. Hukuki Durum

• Kazakistan yaptırım altında değildir ancak Rusya’ya tekrar ihracat rotası olması nedeniyle sık denetlenmektedir.
• Yüksek teknoloji ve hassas ürünlerde dışa veri aktarımı ve izin gereksinimleri artırılmıştır.

5.2. Ticaret Fırsatları

• 2024’te Rusya–Kazakistan ticareti 27,8 milyar USD’ye ulaştı.
• Kazakistan’da tarım makineleri, metal işleme ve sanayi üretimi alanlarında büyüme gözlenmektedir.

5.3. İthalat Uygulamaları

• Kazakistan’a yapılan tüm makine ithalatı için EAEU teknik düzenlemeleri geçerlidir.
• EAC uygunluk belgesi alınması gereklidir.
• Ürün Kazakistan pazarına yönelikse, belgelerde bu açıkça belirtilmeli ve son kullanıcı beyanları alınmalıdır.

6. EAEU Teknik Regülasyonları ve Sertifikasyon

Rusya, Belarus ve Kazakistan için geçerli olan ana teknik düzenlemeler şunlardır:

• TR CU 010/2011 – Makine güvenliği
• TR CU 004/2011 – Düşük voltajlı cihazlar
• TR CU 020/2011 – Elektromanyetik uyumluluk
• TR EAEU 043/2017 – Patlayıcı ortamlara uygun ekipman
• TR CU 032/2013 – Basınçlı ekipman

Her ürün için uygunluk değerlendirmesi yapılmalı ve EAC belgesi hazırlanmalıdır. Genellikle bu işlemler yerel temsilci veya ortak firma ile yapılır.

7. Risk Yönetimi: Yaptırımlar, Bankalar, Belgeler

7.1. Ürünlerinizi “Hassas” Olup Olmadığını Belirleyin

• Ürününüz AB’nin 2021/821 No’lu Tüzüğü veya ABD EAR listelerinde yer alıyorsa özellikle dikkatli olun.
• Gerektiğinde ihracat lisansı alın, son kullanıcı sertifikaları saklayın.

7.2. Banka ve Sigorta Süreçleri

• Türk bankaları aşağıdaki belgeleri isteyebilir:
  • HS kodları içeren proforma fatura
  • Detaylı ürün açıklaması ve kullanım alanı
  • Menşe ve EAC belgeleri
  • Alıcı ülkenin ve son kullanıcının yaptırım listelerinde olmadığına dair beyan

7.3. Sözleşmesel Koruma

• Alıcının son kullanıcı ve nihai ülkeyi açıkça belirtmesi
• Yaptırımı ihlal eden yeniden ihracatlara karşı taahhütler
• Alıcının ihlal durumunda sizi tazmin etmesini gerektiren maddeler

8. Stratejik Öneriler

1. Ürün portföyünüzü risk seviyesine göre sınıflandırın: düşük riskli ve çift kullanımlı ürünler.
2. Pazar ve rotaları seçerken siyasi, teknik ve yasal riskleri göz önünde bulundurun.
3. İhracat işlemlerinizi yazılı kontrollere bağlayın, bir uyum sorumlusu belirleyin.
4. Kazakistan’da yerel temsilcilik açmayı düşünebilir veya yerel ortaklarla iş yapabilirsiniz.

Daha fazla bilgi veya spesifik GTİP kodu bazlı tavsiye için bizimle iletişime geçebilirsiniz.