Türk İhracatçılar İçin 2025’te Rusya ve BDT Pazarlarında ESG ve Kurumsal Uyum Rehberi
2025 yılı itibarıyla dünya genelinde ihracat yapmak isteyen Türk işletmeleri için çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) gereklilikleri ve kurumsal uyum uygulamaları büyük önem kazanmıştır. Özellikle Avrupa Birliği (AB), Birleşik Krallık (UK), Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Asya-Pasifik bölgesinde faaliyet gösteren yatırımcılar ve alıcılar, tedarik zinciri ortaklarından bu kriterleri karşılamasını beklemektedir.
Rusya ve Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) bölgesine açılmak isteyen Türk ihracatçılar da bu küresel düzenlemelerden etkilenmektedir. Aşağıda, ihracat yolunda dikkate almanız gereken temel yasal çerçeveleri ve pratik önerileri bulabilirsiniz.
Uluslararası ESG ve Yönetişim Standartları
Aşağıdaki düzenlemeler, Türkiye’den ihracat yapan firmaların mal ve hizmet gönderiminde uyması gereken temel ilkeleri içermektedir:
Avrupa Birliği (AB)
- Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi (CSRD): AB içinde faaliyet gösteren ve AB’de yıllık geliri 150 milyon Euro’yu geçen tüm şirketlerin Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (ESRS) çerçevesinde ESG raporları hazırlaması zorunludur.
- Raporlar: Çevresel, sosyal ve yönetişim risklerini, çift yönlü maddi etki analizini, sera gazı emisyonlarını (Scope 1, 2 ve 3) kapsamalı; XHTML formatında sunulmalı ve denetimden geçmelidir.
- Kurumsal Sürdürülebilirlik Durum Tespit Direktifi (CSDDD): İnsan hakları ve çevresel riskleri tespit etme ve önleme yükümlülüğü getirir. 1.000 çalışan altındaki işletmeler için daha hafif raporlama yükü öngörülmektedir.
- Ormansızlaşmayla Mücadele Yönetmeliği (FLR): 2027’den itibaren ormansızlaşma ile bağlantılı olan ürünlerin AB pazarına girişi yasaklanabilecektir.
Birleşik Krallık
- Büyük ölçekli şirketler ve finans kuruluşları, FCA düzenlemeleri doğrultusunda iklimle ilgili açıklamalar yapmalı; bu açıklamalar 2025’ten sonra ISSB standardına geçiş gösterecektir.
- İklim stratejileri, emisyon verileri (Scope 1 ve 2, kısmen Scope 3) ve geçiş planları kapsam dahilindedir.
Amerika Birleşik Devletleri
- Federal çapta düzenlemeler sınırlı olsa da, özellikle California, New York ve Washington eyaletlerinde ileri düzey piyasa düzenlemeleri uygulanmaktadır.
- California SB 253 ve SB 261: 1 milyar dolar ve üzeri gelir elde eden firmalar Scope 1, 2, 3 emisyonlarını raporlamalı; 500 milyon dolar üzeri gelir sahipleri ise iklim risk stratejilerini açıklamalıdır.
- New York CLCPA ve Washington CCA: Sera gazı emisyon hedefleri doğrultusunda şirketler beyan ve denetime tabidir.
Asya-Pasifik Bölgesi
- Avustralya: Büyük kuruluşlar, 2024/2025 mali yılından itibaren ISSB uyumlu iklim risk raporlaması yapmalıdır.
- Japonya: Halka açık şirketler, ISSB S1 ve S2 standartlarına uygun sürdürülebilirlik raporlarını 2025 yılından itibaren sunmakla yükümlüdür.
- Singapur: Halka açık kuruluşlardan iklim açıklamaları beklenmekte; sektör bazlı uygulamalar 2025-2026 döneminde devreye girecektir.
Brezilya
- Borsaya kote şirketler ve fonlar, 2024’ten başlayarak gönüllü, 2026’dan itibaren zorunlu olmak üzere ISSB standartlarına göre raporlama yapacaktır.
- Karbon kredisi mevzuatı ile sera gazı azaltımı teşvik edilmektedir.
Türk İhracatçılar İçin Pratik Sonuçlar
Uluslararası pazarlarda başarılı olmak isteyen Türk ihracatçılar, aşağıdaki hususlara dikkat etmelidir:
- Zorunlu ESG Raporlaması: AB, UK, ABD (bazı eyaletler), Asya-Pasifik gibi pazarlarda faaliyet gösteren alıcılar, tedarikçilerinden ESG verisi talep etmektedir.
- Çift Taraflı Maddi Etki Analizi: AB mevzuatına uyum için hem şirket üzerindeki finansal etki hem de şirketin çevresel/sosyal etkisi analiz edilmelidir.
- Doğrulama Gereklilikleri: Bağımsız doğrulama (assurance) zorunluluğu zamanla artmakta, yanlış beyanlar cezai yaptırımla sonuçlanabilmektedir.
- Scope 3 Emisyonları: Gıda, tekstil, kimya ve sanayi tedarikçileri için dolaylı emisyonların (tedarik zinciri) raporlanması gerekmektedir.
- Konuya Özgü Gereklilikler: Özellikle tarım, elektronik ve tekstil sektörlerinde özel uygulamalar ve kontrol listeleri geçerlidir.
- Sorumlu Tedarik: Zorla çalıştırma, biyoçeşitlilik, ormansızlaşma ve döngüsel ekonomi uygulamaları kapsamında tedarik zincirlerinin sürdürülebilirliği kritik öneme sahiptir.
Türk İhracatçılar için Eylem Planı
- Hedef pazar ve iş ortakları doğrultusunda hangi ESG düzenlemelerinin geçerli olduğunu belirleyin.
- Uluslararası çerçevelere uygun ESG politikaları geliştirin ve ölçülebilir hedefler belirleyin.
- Raporlama, denetleme ve veri toplama sistemleri kurun veya güncelleyin.
- Deneyimli danışmanlar ve hukukçularla çalışarak hatalı uygulamalardan doğabilecek cezaları önleyin.
- Sürekli değişen düzenlemeleri yakından takip edin, sektörünüz özelindeki güncellemeleri izleyin.
Sonuç
2025 itibarıyla ESG gereklilikleri, ihracat başarılarının anahtar faktörlerinden biridir. Rusya ve BDT pazarlarına mal ve hizmet göndermek isteyen Türk firmaları, sadece kendi pazarlarında değil, küresel ESG standartlarına da odaklanmak zorundadır. Uyumlu raporlama sistemleri, şeffaf süreçler ve çevresel duyarlılık artık yeni ticaret şartlarıdır.