Türk Girişimciler için Rusya ve BDT Ülkelerinde Şube Açma Rehberi
Rusya ve Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkeleri, Türk girişimciler için stratejik ve geniş fırsatlar sunan pazarlar arasında yer alıyor. Ancak bu pazarlara girişte karşılaşılan hukuki ve idari süreçleri iyi bilmek, başarılı bir ticaret için kritik önem taşımaktadır. Aşağıda, 2025 yılı itibarıyla Türk şirketlerinin Rusya’da şube açma süreci ve dikkat edilmesi gereken temel unsurlar ele alınmaktadır.
Uygun Kurumsal Yapılar ve Şube Özellikleri
- Türk şirketleri Rusya’da şu yapılarla varlık gösterebilir: şube, temsilcilik veya yerel şirket (ООО veya АО).
- Şube: tam ticari faaliyet yürütebilen, sözleşme yapabilen ve gelir elde edebilen birimdir.
- Temsilcilik: yalnızca ana şirketin Rusya’daki çıkarlarını temsil etmekle sınırlı ve ticari faaliyet yapamaz.
- Yerel şirket (ООО veya АО): ayrı bir Rusya tüzel kişiliğidir ve bağımsız şirket gibi faaliyet gösterir.
Yabancı Şirket Şubesinin Kayıt Süreci
Rusya Federasyonu’nda yabancı şube kuruluşları Rusya Federal Vergi Servisi (FNS) tarafından yürütülmektedir. 2025 itibarıyla şube kaydı şu adımlarla gerçekleştirilir:
- Akreditasyon başvurusu FNS’nin bölge müdürlüğüne elektronik ortamda yapılır.
- Gerekli belgeler:
- Şube açma ve yönetici atama kararı
- Şirketin ana sözleşme ve tescil belgeleri (noter onaylı Rusça çeviri ve apostil gereklidir)
- Şube müdürüne verilmiş vekâletname
- Merkez şirketin kayıt belgesi
- Rusya’daki şube adres bilgisi
- Şube, vergi amaçlı sürekli temsilcilik olarak kaydedilmelidir.
Vergilendirme Usulleri
- Şube, kayıt sonrasında vergi kimlik numarası (ИНН) alır ve bağımsız vergi yükümlüsü olur.
- Temel vergiler:
- Kurumlar vergisi: %20
- KDV: %20
- Sosyal güvenlik fonlarına katkı
- Rusya ile Türkiye arasında çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması mevcuttur: şubenin Rusya’da vergilendirilen kazancı, Türkiye’de vergiden muaf tutularak çifte vergilendirme riski azaltılır.
- Kazanç transferi (temettü aktarımı) vergi sonrası mümkündür.
Banka İşlemleri ve Döviz Kontrolü
- Şube, Rusya’da bir banka hesabı açmalıdır. Türk şirketleri için ilave müşteri tanıma (KYC) süreçleri olabilir.
- Tüm döviz işlemleri döviz denetimi kapsamındadır: yurtdışı transferlerde ticari sözleşmelerin sunulması zorunludur.
İşgücü Yönetimi ve İK Yükümlülükleri
- Rusya ile iş yapan şubeler, Rusya’nın iş kanunu hükümlerine uymakla yükümlüdür:
- Tam zamanlı sözleşmeler
- Sigorta prim ödemeleri
- Türkiye’den gelen personelin çalışması için vize ve çalışma izni düzenlemeleri gerekir. İzin kotası ve prosedürü Rusya İçişleri Bakanlığı tarafından belirlenir.
Yaptırımlar ve Uyum (Compliance) Kısıtlamaları
- 2022–2025 yılları arasında, Türk şirketlerinin ticari ortaklarının yaptırım listelerinde yer almaması kritik bir konudur.
- Üçüncü ülkelerin ve Rusya’nın uyguladığı sektörel yaptırımlar; finans, savunma sanayi, medya ve iletişim gibi alanlarda etkili olabilir.
- Şube açmadan önce ticari ortakların uluslararası yaptırım listelerinde olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Raporlama Yükümlülükleri
- Şubenin düzenli olarak sunması gereken belgeler:
- Muhasebe raporları
- Vergi beyannameleri
- İstatistiksel bildirimler
- Tüm kayıtlar hem kâğıt hem dijital olarak saklanmalıdır.
- Şube müdürü, şubenin faaliyetleriyle ilgili idari ve cezai sorumluluk taşır.
Yerel Makamlarla Etkileşimler
- Kayıt sürecinde aşağıdaki kurumlara da başvuru yapılmalıdır:
- İstatistik kurumları
- Emeklilik Fonu (PFR)
- Sosyal Güvenlik Fonu (FSS)
- Finans, savunma, medya ve telekom gibi özel sektörlerde faaliyet için ilave lisanslama şarttır.
Süre ve Maliyet
- Yasal kayıt süresi: genellikle 1–2 ay (belge hazırlığı dahil).
- Hizmet maliyetleri: kapsamlı bir yasal danışmanlık için 3.000–5.000 euro aralığında olabilir (belgelendirme, çeviri, noter ve devlet harçları dahil).
Resmi Şube Açmanın Avantajları
- Resmî statüyle yasal ticaret yapabilme
- Devlet ihalelerine katılabilme
- Büyük ölçekli anlaşmalara taraf olabilme
- Rus taraflarla döviz işlemlerinde sorun yaşamadan iş yapabilme
Türk Girişimciler için Öneriler
- Belgelerin eksiksiz, tercümelerinin doğru ve noter onaylı olmasına dikkat edin.
- Yerli hukuk, muhasebe ve uyum (compliance) hizmetlerinden yararlanarak bürokratik riskleri azaltın.
- Türkiye ve Rusya’dan uzman danışmanlarla iş birliği içerisinde hareket ederek yasal süreçlerde hata riskini en aza indirin.
2024–2025 yılları arasında düzenlemeler genel itibarıyla sabit seyretmektedir. Ancak bazı sıkılaşmalar, fon kaynakları üzerinde şeffaflık gereksinimlerinin ve uluslararası yaptırım rejimlerine uyumun artırılmasına yöneliktir.