Rusya ve BDT Ülkelerine İhracat: Türk Girişimciler İçin TN VED Rehberi
Rusya ve Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkelerine mal ihraç etmek isteyen Türk girişimciler için gümrük kodlarının (TN VED) ve gümrük vergilerinin doğru anlaşılması büyük önem taşır. Bu yazıda, Avrasya Ekonomik Birliği (EAEU) çerçevesinde geçerli olan ürün sınıflandırma sistemi, ilgili vergi oranları ve 1 Ocak 2025’te yürürlüğe girecek olan yeni düzenlemeler hakkında temel bilgiler sunulmaktadır.
TN VED Kodları Nedir?
Rusya ve EAEU içindeki ülkelerde dış ticaret işlemlerinde ürünlere özel TN VED kodları kullanılır. Bunlar uluslararası düzeyde kabul edilmiş Harmonize Sistem (HS) temel alınarak oluşturulur.
Her ürün için 10 haneli benzersiz bir kod belirlenir. Bu kod, ürünün türünü, amacını ve menşeini belirler. Doğru kodlama, hem doğru vergi uygulanmasını sağlar hem de gümrük işlemlerini hızlandırır.
Gümrük Kodlarının Oluşturulması
- klasifikasyon: ürünün tanımı, kullanım amacı ve özelliklerine göre TN VED kurallarına uygun biçimde yapılır
- kodlar: ihracatçı ülke ile uyumlu şekilde gümrük tarafından kabul edilmelidir
- hatalı kodlama: cezalar ve sevkiyatın gecikmesi gibi sorunlara yol açabilir
Kodlama Kuralları ve Kaynakları
- resmi kod veritabanı: TN VED EAEU ve açıklamalarıdır; Rusya Federal Gümrük Servisi (FTS) ve EAEU web sitesi üzerinden erişilebilir
- tartışmalı durumlar: ithalatçının talebiyle veya gümrüklerin incelemesi sonucu resmi sınıflandırma kararları verilebilir
- bazı ürünler için: FTS tarafından yayımlanmış zorunlu sınıflandırma kararları bulunmaktadır
Gümrük Vergilerinin Oluşturulması
Rusya ve EAEU ülkeleri ithalat sırasında çeşitli vergi türlerini uygular. Vergiler, çoğunlukla belirlenen TN VED koduna göre hesaplanır.
Vergi Türleri
- advalorem (yüzdelik): ürünün gümrük değeri üzerinden belirli bir yüzde alınır (örneğin %5, %10)
- sabit: ürün başına belirli bir miktar (örneğin ruble / kg, ruble / adet)
- karma: sabit ve yüzdelik vergilerin kombinasyonu
- sıfır vergi: bazı ürün grupları için özel antlaşmalar çerçevesinde uygulanır
2025 Yılıyla Gelen Yeni Düzenlemeler
1 Ocak 2025’ten itibaren Rusya’da yeni gümrük işlem ücretleri yürürlüğe girecektir (Bkz: Hükümet Kararı No.1637, 28.11.2024):
- 200.000 rubleye kadar değerli mallar için: 1.067 ruble işlem ücreti
- 7 milyon ruble üzeri mallar için: 30.000 ruble (önceden bu eşik 10 milyon rubleydi)
- ara değer aralıklarına göre: kademeli (örneğin 5.5–7 milyon ruble aralığında 27.500 ruble)
Ayrıca, “dost olmayan” ülkelerden gelen bazı ürünler için iç üretimi desteklemek amacıyla özel vergi oranları artırıldı. Ancak Türkiye bu listeye dahil edilmemiş olduğundan, Türk ihracatçıları için bu tür sınırlamalar geçerli değildir.
Vergi Oranını Belirleyen Faktörler
- TN VED kodu: ürün koduna göre vergi oranı değişir
- menşe ülke: ihracat yapılan ülkenin statüsü önemlidir
- uygulanan gümrük rejimi: örneğin ithalat, ihracat veya dahilde işleme rejimleri farklı değerlendirilebilir
- uluslararası anlaşmalar: EAEU içindeki veya Türkiye ile olan özel ticaret anlaşmaları dikkate alınır
Türk Girişimciler İçin Pratik Öneriler
- profesyonel destek alın: TN VED kodlaması ve sınıflandırması için deneyimli bir gümrük müşaviri veya dış ticaret uzmanıyla çalışın
- güncel oranları kontrol edin: ürününüzün ithalatında geçerli vergi oranlarını Rusya Gümrüğü veya EAEU veri tabanı üzerinden kontrol edin
- ticaret kolaylıklarından yararlanın: Türkiye’nin “dost ülke” statüsü nedeniyle çoğu ürün için ek vergi söz konusu değildir
- sürekli mevzuat takibi yapın: vergi oranlarında ve sınıflama kurallarında yapılan güncellemeleri yakından izleyin
Sonuç ve Öneriler
Rusya ve BDT ülkeleriyle ticaret yapmak isteyen Türk girişimciler için en kritik adım, doğru TN VED kodunun belirlenmesidir. Bu kod, sadece ürünün sınıfını değil aynı zamanda karşılaşılacak gümrük vergisi, muafiyetler ve ithalat prosedürlerini de belirler.
1 Ocak 2025 itibarıyla Rusya’da işlem ücretlerinin arttığı ve belirli ürün gruplarında yeni eşiklerin geldiği dikkate alınmalıdır. Bu nedenle dış ticaret faaliyetlerine başlamadan önce sınıflandırma uzmanlarından destek alınmalı ve resmi kaynaklar sık sık kontrol edilmelidir.
