2024–2025 Döneminde Rusya ve BDT Ülkelerine Multimodal Taşımacılığın Zorlukları ve Tavsiyeler
Son yıllarda Türk girişimciler, Rusya ve Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkeleriyle ticaret yaparken birtakım ciddi yapısal engellerle karşı karşıya kalıyor. Özellikle 2024–2025 yıllarında ambargolar, ödeme sistemlerindeki değişiklikler ve siyasi gelişmeler, multimodal taşımalarda önemli sıkıntılara neden olmaktadır.
Ana Sorun Alanları
Gümrüklerde yaşanan sorunlar ve yeni gereklilikler
- önemli gecikmelere yol açan Türkiye’deki NCTS adlı gümrük sisteminde sıkça yaşanan kesintiler nedeniyle, Rusya’ya doğrudan sevkiyat yapılamamakta, taşıyıcılar Kazakistan veya Azerbaycan üzerinden dolaşmalı rotaları tercih etmek zorunda kalmaktadır. Bu ise zaman ve maliyet açısından dezavantaj yaratmaktadır.
- özellikle yaptırımlara tabi ürünlerde, Türkiye üzerinden transit geçiş ya mümkün olmamakta ya da yüksek risk içermektedir.
Yaptırımlar nedeniyle artan sınır ve denetim kontrolleri
- Avrupa Birliği ve ABD’nin yeni yaptırım paketlerinin etkisiyle Türkiye’nin sınır kontrolleri sıkılaşmış, bu durum interkontinental multimodal taşımaları aksatmıştır.
- şirketler ayrıca paralel ithalat yöntemleri geliştirmek zorunda kalmakta, bu da maliyet ve operasyon karmaşıklığını artırmaktadır.
Uluslararası ödemelerde yaşanan güçlükler
- Türk bankaları, Rusya bağlantılı ticari ödemelere sınırlama getirmekte veya tamamen engel koymaktadır. Özellikle makine, endüstriyel ürün ve teknoloji transferi gibi hassas sektörlerde bu durum ciddi sorunlara yol açmaktadır.
- bugün itibarıyla yalnızca “güvenli” olarak sınıflandırılan sektörlerde — tarım ürünleri, ilaç, tekstil ve turizm — ödemeler daha az riskle gerçekleşmektedir.
- bankaların hesapları durdurması ya da kapatması nedeniyle ödeme gecikmeleri yaşanmakta; bu durum hem taşıyıcıları hem de ithalatçıları zor durumda bırakmaktadır.
Lojistik giderler ve teslimat sürecindeki belirsizlikler
- yüklerin Türkiye limanları veya kara sınır kapılarında fazladan kontrol edilmesi, teslimat süresini öngörülemez hale getirmektedir.
- alternatif geçiş yollarının kullanılması (örneğin Hazar Denizi güzergahı ya da Orta Asya rotaları), taşıma sürelerini uzatmakla kalmaz, aynı zamanda navlun ücretlerinde ve sigorta maliyetlerinde ciddi artışlara yol açar.
Politik riskler ve ekonomik istikrarsızlıklar
- Türkiye ile Rusya arasındaki ilişkilerdeki dalgalanmalar deniz ve hava lojistiğini etkileyerek bazı taşımalarda son dakika değişikliklerine veya yeni kısıtlamalara neden olabilmektedir.
Türk Girişimciler İçin Öneriler
Yukarıdaki engeller ışığında, Rusya ve BDT ülkeleri ile ticaret yapmak isteyen Türk iş insanları aşağıdaki stratejilere başvurabilir:
- ticarete başlamadan önce Türkiye gümrük sistemlerinin (özellikle NCTS) güncel çalışma durumunu ve getirdiği yeni teknik gereklilikleri mutlaka kontrol etmek önemlidir.
- “yeşil koridor” kapsamında sayılan sektörlerden çalışılabilecek alanlara öncelik verilebilir: örneğin gıda ürünleri, ilaç, tekstil ya da turizm gibi alanlar.
- SNG ülkeleri (örneğin Kazakistan, Azerbaycan) üzerinden alternatif güzergahlar geliştirilmeli, bu senaryolara göre zaman çizelgeleri ve maliyetler yeniden düzenlenmelidir.
- lojistik ve uluslararası hukuk alanlarında uzman danışmanlık şirketlerinden destek alınması, sürekli değişen yaptırımlar ve düzenlemelere karşı güncel ve doğru bilgiye hızlı erişim anlamında büyük avantaj sağlar.
Sonuç ve Değerlendirme
2024–2025 döneminde Türkiye’den Rusya ve BDT ülkelerine yapılan multimodal taşımacılık faaliyetleri, yukarıda belirtilen nedenlerle öngörülemez hale gelmiştir. Bu pazarlarla iş yapmak isteyen Türk girişimcilerin esnek stratejiler geliştirmesi, finansal ve yasal riskleri göz önüne alarak planlama yapması hayati önem taşımaktadır.