Giriş
2024 yılı, Türkiye ve Rusya arasındaki ticaret ilişkilerinin yeni dinamikler kazandığı bir dönem olarak öne çıkmaktadır. Batı yaptırımlarının etkisi, gümrük tarife değişiklikleri ve iki ülke arasındaki ekonomik işbirliğinin derinleşmesi, bu ilişkilerin şekillenmesinde önemli rol oynamaktadır. Türk şirketlerinin Rusya’ya ihracat yaparken karşılaşabilecekleri fırsatlar ve zorluklar, bu rehberin ana konusunu oluşturmaktadır.
Ticaret hacmi ve istatistikler
2024 yılının ilk yarısında, Türkiye’den Rusya’ya mal ihracatı %28 düşüşle 4,16 milyar dolara geriledi. Bu düşüş, büyük ölçüde Batı yaptırımlarının ödemeleri etkilemesi ve AB mallarının Türkiye üzerinden yeniden ihracatının azalması nedeniyle gerçekleşmiştir.
Rusya, Türkiye’nin en önemli ticaret ortaklarından biridir ve 2024’ün ilk yarısında Rusya’nın Türkiye’ye yaptığı ithalat 22 milyar doları buldu. Bu rakam, bir önceki yılın aynı dönemine göre %10 azalmıştır ve büyük portionu Rus mineral yakıtları (petrol, gaz, kömür) tedariklerinden oluşmaktadır. Enerji kaynaklarının ithalatındaki bu yüksek pay, iki ülke arasındaki ticaret dengesinin önemli bir göstergesidir.
Ürün bazlı ihracat
Türk şirketlerinin Rusya’ya ihracatında belli ürün grupları öne çıkmaktadır. 2024’ün ilk yarısında, Türkiye’nin Rusya’ya yaptığı ekipman ve mekanik cihaz ihracatı 961 milyon dolar olarak gerçekleşti. Bu, bir önceki yılın aynı dönemine göre %27’lik bir düşüşü temsil etmektedir. Elektrikli ekipman ihracatı da %48 düşüşle 205 milyon dolara geriledi. Ayrıca, plastik ve bunlardan üretilen ürünlerin tedariği 249 milyon dolara düştü, bu da yıllık bazda %28’lik bir düşüşü göstermektedir.
Gümrük tarife değişiklikleri
Rusya Federasyonu, dost ülkelerle ticaretini kolaylaştırmak amacıyla gümrük tarife değişiklikleri yapmıştır. 25 Aralık 2023 tarihli ve 630 sayılı Rusya Federasyonu Başkanlık Kararnamesi ile, Rus hükümetine mal ihracat vergilerini 6 ay süreyle kaldırma ve 12 ay süreyle sıfır oranlı veya indirimli vergi oranı belirleme yetkisi verilmiştir. Bu değişiklikler, özellikle tahıl, gübre ve ham madde tedarikinin artırılması amacıyla çıkarılmıştır ve Türk ihracatçılar için önemli fırsatlar sunmaktadır.
Ticaretin dengesi ve potansiyel
Türkiye ve Rusya arasındaki ticaret dengesi, her ne kadar ihracatın ithalata göre düşük olduğu bir tablo sunsa da, potansiyel açısından zengin bir alana işaret etmektedir. 2024’ün ilk yarısında, Rusya’nın Türkiye’ye yaptığı ithalatın büyük portionu enerji kaynaklarından oluşmaktadır. Bu durum, Türk şirketlerinin enerji dışı sektörlerde daha aktif bir şekilde ihracat yapmaları gerektiğini vurgulamaktadır.
Ticaret Bakanı Mehmet Muş, Türkiye’nin Rusya’ya ihracatının artması gerektiğinin altını çizmiştir. Ülkeler arasındaki yakın ilişkiler ve yüksek potansiyeller dikkate alındığında, Rusya’ya ihracatın olması gerekenin çok altında olduğu belirtilmiştir. İki ülke liderlerinin belirlediği 100 milyar dolarlık ticaret hacmine ulaşmak, yeni iş birliği alanlarını belirlemek ve ticareti dengeli ve daha çeşitli hale getirmek, bu alanda önemli hedeflerdir.
İhracat stratejileri
- Ürün Diversifikasyonu: Enerji dışı sektörlerde ihracatı artırmak, ticaret dengesini iyileştirecektir. Turunçgiller, karayolu taşıtları için aksam ve parçalar, işlenmiş petrol ürünleri ve taze meyveler gibi ürünler, ihracatın çeşitlendirilmesinde önemli roller oynamaktadır.
- Gümrük Prosedürlerinin Basitleştirilmesi: Gümrük prosedürlerinin basitleştirilmesi, ihracat sürecini hızlandırarak maliyetleri azaltacaktır. Düzenli bir yol hattının kurulması ve vizelerin kaldırılması gibi adımlar, iş insanlarının işlerini kolaylaştıracaktır.
- Yatırım ve İş Birlikleri: Türkiye ve Rusya arasındaki yatırım tutarı 20 milyar dolara ulaşmıştır. Akkuyu Nükleer Güç Santrali gibi büyük projeler, iki ülke arasındaki iş birliğinin boyutunu göstermektedir. Madencilik, enerji verimliliği, petrokimya sanayi ve nükleer tıp gibi sektörlerde iş birliği potansiyeli yüksek olup, bu alanlarda yatırım yapma fırsatları değerlendirilmelidir.
- Pazar Araştırması: Rusya pazarının derinlemesine araştırılması, Türk şükran düşürmeyi vurgulamaktadır.