Yurt dışı pazarlara açılan Türk şirketleri için uygulamalı rehber. Veriler 12 Kasım 2026 itibarıyladır.
Türkiye’den ihracat yapan her şirket, ilk beyannamesinden itibaren Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) sistemine dahil olur. Ancak birçok firma bu sistemi yalnızca aidat ödenen bir zorunluluk olarak görür; birliğin projelerini, heyetlerini ve destek dosyalarındaki rolünü kullanmaz. Oysa yeni pazar arayan bir KOBİ için TİM ve bağlı ihracatçı birlikleri, devlet desteklerine, yurt dışı alıcılara ve sektör verisine giden en kısa yoldur.
Bu rehberde TİM’in yasal statüsünü, üyelik kurallarını, desteklerde kimin hangi rolü üstlendiğini ve ihracatçının bu sistemden somut olarak nasıl yararlanabileceğini tarih ve kaynaklarıyla özetliyoruz.
Kısaca
- TİM, 61 ihracatçı birliğinin çatı kuruluşudur: 14 genel sekreterlik, 27 sektör, 150 binin üzerinde ihracatçı.
- Yasal dayanak 5910 sayılı Kanundur (Resmî Gazete, 03.07.2009, sayı 27277).
- İhracatçı için birlik üyeliği kanuni zorunluluktur; tek bir birliğe üyelik yeterlidir.
- Destekleri Ticaret Bakanlığı DFİF’ten öder; TİM ve birlikler bilgilendirme, proje ve inceleme rolü üstlenir.
- Ekim 2026’da ihracat 25,9 milyar dolar (+%8,1) oldu, ancak miktar bazında %1,7 geriledi.
TİM nedir, yasal statüsü ne?
TİM, ihracatçı birliklerinin üst kuruluşudur; tüzel kişiliğe ve özel bütçeye sahiptir, merkezi İstanbul’dadır. İhracatçıları en üst düzeyde temsil eder, birlikleri koordine eder ve dış ticaret politikalarına öneri sunar (5910 sayılı Kanun, md. 2 ve 11).
| Tarih | Gelişme |
|---|---|
| 4 Mart 1937 | 2/6107 sayılı kararname ile Canlı Hayvan İhracatçıları Birliği kuruldu; birlik sisteminin tarihsel kökü. |
| 5 Temmuz 1993 | 93/4614 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile TİM kuruldu. |
| 18 Haziran 2009 | 5910 sayılı Kanun kabul edildi. |
| 3 Temmuz 2009 | Kanun 27277 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. |
| 3 Eylül 2009 | Uygulama yönetmeliği 27338 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. |
| Haziran 2022 | Mustafa Gültepe TİM Başkanı seçildi. |
| Haziran 2026 | Mustafa Gültepe ikinci kez seçildi. |
Birlik üyeliği neden zorunlu ve kurallar neler?
5910 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre ihracatçı, ilgili birliğe üye olmak ve kanuni ödemeleri yapmakla yükümlüdür. Üyelik, ihracatın kayda alınması ve birlik hizmetlerine erişimle doğrudan bağlantılıdır.
- Tek üyelik yeterli: Bir birliğe üye ihracatçı, başka birliklerin alanındaki malları ihraç etmek için her birine ayrıca üye olmak zorunda değildir.
- İstisnalar var: Örneğin belirli bedelsiz ihracat işlemlerinde üyelik şartı aranmaz (İhracat 2008/12 Tebliği, md. 8). Somut işlem mevzuattan ayrıca kontrol edilmelidir.
- Doğru birlik seçimi önemli: Üye olunan birlik, destek dosyalarında ve projelerde muhatap olacağınız yapıdır. Ürününüzün ağırlıklı olduğu sektör birliğini seçmek, heyet ve UR-GE projelerine erişimi kolaylaştırır.
Güncel yapıda 61 birlik 14 genel sekreterlik altında örgütlenir. Eski raporlarda geçen “13 genel sekreterlik” ifadesi, Hizmet İhracatçıları Birliği’nin ayrı listelenmesinden önceki duruma aittir.
Devlet desteklerinde TİM’in rolü nedir?
İhracat desteklerini TİM kendi bütçesinden dağıtmaz; düzenleme, yetkilendirme ve ödeme Ticaret Bakanlığı’ndadır. Temel düzenleme, 17 Ağustos 2022 tarihli 5973 sayılı İhracat Destekleri Hakkında Karar’dır (Resmî Gazete, 18.08.2022, sayı 31927); kapsamdaki giderler Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu’ndan (DFİF) karşılanır. TİM ve birlikler bilgilendirme, proje geliştirme ve mevzuatın verdiği inceleme görevlerini yürütür.
Pratikte bu, ihracatçının destek başvurusunu birlik üzerinden hazırladığı, ancak onay ve ödemenin Bakanlık sürecine bağlı olduğu anlamına gelir. Yurt dışı pazar desteğinin başvuru şartlarını ayrıca ele aldık: Ticaret Bakanlığı’ndan Yurtdışı Pazar Desteği: Başvuru Şartları ve Süreci.
TURQUALITY® başvurusunda kim ne yapar?
TİM bünyesindeki TURQUALITY Sekretaryası programın uygulama, tanıtım ve koordinasyonunu yürütür. Şirketin bağlı olduğu İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği “incelemeci kuruluş”tur. Programa kabul ve ödemeler Bakanlık yetkisindedir (Marka ve TURQUALITY Genelgesi, 26.06.2026 değişiklikleriyle).
UR-GE projelerine nasıl dahil olunur?
TİM ve ihracatçı birlikleri UR-GE kapsamında işbirliği kuruluşu olabilir. Proje; ihtiyaç analizi, eğitim, danışmanlık, yurt dışı pazarlama faaliyetleri ve alım heyetlerinden oluşur ve Bakanlık onayıyla yürütülür (UR-GE Genelgesi, 06.10.2025). Birliğinizin açtığı UR-GE projelerini takip etmek, özellikle ilk kez ihracat yapan KOBİ’ler için en düşük maliyetli pazar araştırması yollarından biridir.
Ticaret heyetleri, alım heyetleri ve fuarlar
Ticaret heyeti ihracatçıyı yurt dışına götürür; alım heyeti ise yabancı alıcıyı Türkiye’ye getirir. İkisi de doğrudan B2B eşleşme kanalıdır. TİM’in 3 Kasım 2026 açıklamasına göre Ekim ayında birliklerle birlikte 22 ticaret heyeti, 3 alım heyeti ve 29 fuar katılımı gerçekleştirildi.
TİM takviminde 10–11 Aralık 2026 tarihli Türkiye–Arap Ülkeleri İş Zirvesi ve Alım Heyeti gibi programlar yer alıyor. Katılım koşulları ve masraf desteği etkinlik bazında belirlendiği için başvurudan önce birlikten teyit almak gerekir.
Alım heyetinden verim almak için hazırlık şart: ürün kataloğunu GTİP kodu, sertifikalar, minimum sipariş miktarı ve teslim şekli (Incoterms) ile hedef pazarın dilinde hazırlayın; görüşme sonrasında 48 saat içinde teklif gönderin.
İlk 1000 İhracatçı ve İhracatın Şampiyonları: görünürlük aracı
TİM’in İlk 1000 İhracatçı Araştırması, yabancı alıcıların tedarikçi kısa listesi oluştururken baktığı kaynaklardan biridir. 2025 verilerine ait son araştırma 26 Haziran 2026’da yayımlandı. Mal ve hizmet ihracatçılarını birlikte içeren genel sıralamada THY birinci; mal ihracatçıları arasında Ford Otosan birinci, Toyota ikinci sıradadır.
İhracatın Şampiyonları töreninde ise 27 Haziran 2026’da 2025 mal ve hizmet ihracatına en yüksek katkıyı sağlayan ilk 10 firma ödüllendirildi. TİM ayrıca Türkiye Innovation Week ve İnovaLİG ödüllerini düzenliyor (AA, 16.10.2026). Bu listelere girmek, yurt dışı alıcı nezdinde ölçek ve süreklilik göstergesi olarak kullanılabilir.
2024–2026 ihracat verileri ne söylüyor?
| Dönem | Mal ihracatı | Değişim | Not |
|---|---|---|---|
| 2024 | 261,8 milyar $ | %2,4 | Güncellenmiş veri; ilk açıklama 262 milyar $, %2,5 |
| 2025 | 273,4 milyar $ | %4,5 | İlk açıklama 03.01.2026; güncel tabloda 273,2 milyar $, %4,4 |
| Ekim 2026 | 25,885 milyar $ | %8,1 | Geçici veri, 03.11.2026 |
| Ocak–Ekim 2026 | 236,837 milyar $ | %5,5 | Geçici veri |
| Son 12 ay | 285,6 milyar $ | — | 2026 takvim yılı sonucu değildir |
Sektör ve pazar tablosu
| Gösterge | 2024 | 2025 | Ekim 2026 |
|---|---|---|---|
| Otomotiv | 37,2 milyar $ | 41,5 milyar $ | 4,03 milyar $ |
| Kimya | 30,8 milyar $ | 31,9 milyar $ | 3,0 milyar $ |
| Üçüncü sıra | Hazır giyim, 17,9 milyar $ | Elektrik-elektronik, 17,7 milyar $ | Elektrik-elektronik, 1,9 milyar $ |
Ana pazarlar değişmedi: 2024’te Almanya (20,4 milyar $), ABD (16,4 milyar $) ve Birleşik Krallık (15,3 milyar $); Ekim 2026’da aynı sırayla 2,07, 1,86 ve 1,38 milyar $. Ekim 2026’da AB’ye ihracat 10,4 milyar $ oldu; savunma ve havacılık %61,1 artarken hazır giyim %14,1 geriledi.
Rekor dolar, düşen miktar
TİM verilerine göre Ekim 2026’da ihracat miktar bazında aylık %1,7, on aylık %2,1 geriledi. Dolar bazındaki artışın bir kısmı fiyat ve ürün bileşiminden geliyor. İhracatçı için anlamı şu: kendi sektörünüzde miktar ve birim fiyat trendini ayrı izleyin; genel rekor, her sektörde talebin arttığı anlamına gelmiyor.
Hedefler: 2026 ve 2028
6 Eylül 2026 tarihli 11752 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yayımlanan OVP 2027–2029 (Resmî Gazete, sayı 33362 mükerrer), 2026 mal ihracatı tahminini 282 milyar $, 2028 hedefini 302,5 milyar $ olarak belirledi; önceki 308,5 milyar $ hedefi revize edildi. TİM Başkanı Gültepe Kasım 2026’da yılın 285 milyar doların üzerinde kapanmasını beklediğini açıkladı; bu, resmî hedeften ayrı bir öngörüdür.
İhracatçı için kontrol listesi
- Ürününüzün ağırlıklı sektörüne uygun birliğe üye olun ve üyelik bilgilerinizi güncel tutun.
- Birliğinizin UR-GE projelerini ve heyet takvimini düzenli takip edin.
- Destek başvurularını birlikle birlikte hazırlayın; onay ve ödeme için Bakanlık sürecini planlamaya dahil edin.
- Marka hedefiniz varsa TURQUALITY ön şartlarını genel sekreterliğinizle değerlendirin.
- Alım heyetleri için çok dilli katalog, GTİP ve sertifika dosyası hazırlayın.
- Sektörünüzün aylık TİM verisini miktar ve fiyat ayrımıyla izleyin.
Sık sorulan sorular
İhracatçı birliğine üyelik zorunlu mu?
Evet. 5910 sayılı Kanun’un 4. maddesi gereği genel kural üyeliktir; bazı bedelsiz ihracat gibi istisnalar mevzuatta ayrıca düzenlenir.
Birden fazla birliğe üye olmak gerekir mi?
Hayır. Bir birliğe üye ihracatçı, başka birliklerin alanındaki malları da ek üyelik olmadan ihraç edebilir.
Destek ödemelerini TİM mi yapar?
Hayır. Ödemeler Ticaret Bakanlığı tarafından DFİF kaynağından yapılır; TİM ve birlikler bilgilendirme, proje ve inceleme rolündedir.
TİM Başkanı kim?
Mustafa Gültepe; Haziran 2022’de seçildi, Haziran 2026’da yeniden seçildi.
2026 ihracatı ne durumda?
Ocak–Ekim 2026’da 236,8 milyar $ (+%5,5). OVP’ye göre 2026 tahmini 282 milyar $, 2028 hedefi 302,5 milyar $.
Kaynak
- 5910 sayılı Kanun, Resmî Gazete 03.07.2009, sayı 27277; uygulama yönetmeliği, 03.09.2009, sayı 27338 — mevzuat.gov.tr
- TİM: Hakkımızda, üyelik rehberi, birlik dizini, 2025 İlk 1000 araştırması, 27.06.2026 ve 03.11.2026 açıklamaları — tim.org.tr
- Ticaret Bakanlığı: 03.01.2026 ve 03.11.2026 ihracat açıklamaları, 5973 sayılı Karar, TURQUALITY ve UR-GE genelgeleri — ticaret.gov.tr
- OVP 2027–2029, Resmî Gazete 06.09.2026, sayı 33362 (mükerrer) — resmigazete.gov.tr
- Anadolu Ajansı, 03.11.2026 ve 16.10.2026 — aa.com.tr
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve 12 Kasım 2026 itibarıyla hazırlanmıştır. Aylık ihracat verileri geçicidir ve revize edilebilir. Editoryal değerlendirmeler olgulardan ayrı tutulmuştur; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.



